Ιωάννης Καποδίστριας, αυτός ο άγνωστος. Ακούγεται ως βολικό για τίτλος μιας συνέντευξης που περιλαμβάνει τα έργα και τις ημέρες του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας κατά τη μεταβατική περίοδο όπου η Ελλάδα τελούσε υπό την προστασία των Μεγάλων Δυνάμεων. Βολικό και μυθιστορηματικά ασφαλές.

Ωστόσο, και πολιτικά θα προσέθετε κανείς από τη στιγμή που η πραγματική αποτίμηση των ιδεών και της παρουσίας του στον πολιτικό βίο της χώρας ουδέποτε έγινε αντικείμενο ευρείας μελέτης. Καίτοι η Καρολίνα Μέρμηγκα δεν είναι ιστορικός (το δηλώνει μετ’ επιτάσεως στη συνέντευξη που ακολουθεί), αποπειράθηκε μυθιστοριτικώ τω τρόπω να ανασύρει από τη λήθη του χρόνου τον άνθρωπο Καποδίστρια και συνακόλουθα την πολιτική διάστασή του.

Κάπως έτσι προέκυψε το βιβλίο της «Κάτι κρυφό μυστήριο» (εκδ. Μελάνι). Μίλησε στο Andro για τη διαδικασία της συγγραφής, τα δικά της μυθιστορηματικά «ευρήματα», αλλά και την ουσιαστική παρουσία του ανδρός σε μια εξόχως τεταμένη ιστορική περίοδο.

– Τι είναι αυτό που σας κινητοποίησε συγγραφικά για να ασχοληθείτε με τον Καποδίστρια;Με ενδιαφέρει (μυθιστοριογραφικά πάντα) η έννοια του ήρωα. Και του αντι-ήρωα. Ανήκει στην βαθύτερη παράδοσή μας, ξεκινώντας από τα ομηρικά έπη, και δεν πρόκειται για μια απλή επίπεδη αναφορά σε κάποιον “γενναίο” ή “πατριώτη”. Ο Καποδίστριας είναι για τους Έλληνες ένα από τα πιο γνωστά ονόματα και μια από τις πιο άγνωστες μορφές –ως προς την αληθινή, ιστορική του διάσταση.

»Κανένας σχεδόν μαθητής βασικής εκπαίδευσης δεν μαθαίνει τι έκανε πραγματικά για την Ελλάδα, ενώ έχει επικρατήσει η ταμπέλα του “αυταρχικού” την οποία θεωρώ απλοϊκή και ανιστόρητη, δεδομένου ότι χαρακτηρίζει με όρους σημερινούς μιαν άλλη ιστορική περίοδο. Με πιέζει δηλαδή και ένα αίσθημα αδικίας απέναντι σε κάποιον που συνετέλεσε θεμελιακά, ακόμα και πολύ πριν την ελληνική επανάσταση, στην ύπαρξη (όχι απλώς διαμόρφωση, αλλά και ύπαρξη) του ελληνικού κράτους.  Ας μην τον θαυμάζουμε, δεν χρειάζεται να θαυμάζουμε κανέναν, αλλά ας ξέρουμε ποιος ήταν και τι έκανε.

– Υπάρχει, όντως, ένα κρυφό και ένα μυστήριο με τον συγκεκριμένο άνδρα. Πού πιστεύετε ότι οφείλεται;Κατ’ αρχήν σ’ αυτές ακριβώς τις ταμπέλες που του κόλλησαν πριν από χρόνια, η καθεμιά εξυπηρετώντας άλλους σκοπούς, και με τις οποίες ξεμπερδέψαμε εύκολα και γρήγορα με κάποιον που δεν χωρούσε στα γνωστά καλούπια της Φιλικής Εταιρείας, των οπλαρχηγών, κλπ. Όταν γράφεται η επίσημη Ιστορία για να εξυπηρετήσει συγκεκριμένους στόχους (όχι απαραίτητα βλαβερούς· η διαμόρφωση μιας εθνικής συνείδησης ήταν απαραίτητη για την κατασκευή του Έθνους, που κι αυτή ήταν απαραίτητη μια δεδομένη ιστορική στιγμή) στήνονται και οι απαραίτητοι ρόλοι. Μόνο που ο Καποδίστριας, απ’ ό,τι κατάλαβα εγώ που δεν είμαι Ιστορικός (και δεν θα σταματήσω να το επαναλαμβάνω αυτό), δεν ταίριαζε με κανέναν από τους μοιρασμένους ρόλους.

– Τι ήταν, λοιπόν;Βρισκόταν κάπου ανάμεσα. Επιδίωκε κάτι που ήταν ξένο κι επομένως ύποπτο: ήθελε μόνο να κάνει δουλειά –να κάνει έργο, για το στήσιμο ενός Κράτους. Αυστηρά πράγματα αυτά, στεγνά, δεν προκαλούν εύκολη συγκίνηση. Κι έπειτα για ποιον εργαζόταν; Ποιο κρυφό συμφέρον εξυπηρετούσε; Έτσι έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε (όχι τελείως άδικα), οπότε πώς μπορεί να λειτουργούσε κάποιος αυτεξούσια, από απλή επιθυμία (καλύτερα: πείσμα) να βοηθήσει; Κι έτσι έμεινε δυσεξήγητος, ένα μυστήριο που κανένας δεν είχε λόγο να λύσει, μια σύντομη παρένθεση, κι έτσι του κόλλησαν οι βολικές ταμπέλες του “αυταρχικού”, του “Ρώσου”, του “αντισυνταγματικού” κλπ. Γενικά με τις ταμπέλες γλιτώνουμε από τη γενικότερη αμηχανία που μας προκαλεί η Ιστορία μας επειδή είναι γεμάτη αντιφάσεις -όπως κάθε Ιστορία· γιατί εμείς, σαν λαός, δεν έχουμε διδαχθεί να αντέχουμε αυτές τις αντιφάσεις, ούτε καν να τις παραδεχόμαστε. Και εκεί όλα καταλήγουν: στο ότι η Ιστορία δεν είναι μόνο παράθεση ημερομηνιών αλλά και τρόπος αντίληψης που πρέπει να διδάσκεται –αλλιώς δεν υπάρχει.

– Το «μυστήριο» που τον περιβάλλει σε τι συνίσταται;Από μυθιστορηματική άποψη το “μυστήριο” του Καποδίστρια είναι νομίζω πιο ενδιαφέρον: έχουμε έναν άντρα που από την αρχή της σταδιοδρομίας του δούλευε υπόγεια για το ελληνικό ζήτημα, πράγμα που επαγγελματικά δεν τον συνέφερε καθόλου. Και αποδεδειγμένα άφησε μια πολλά υποσχόμενη διεθνή καριέρα για να έρθει σε έναν τόπο όπου τον περίμενε λιτή, άχαρη ζωή, αντίπαλοι, προσβολές και τελικά ο όλεθρος. Μέχρι την τελευταία στιγμή γνώριζε και διάλεξε την προσωπική του καταστροφή, προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο για να εργαστεί προς αυτό που θεωρούσε ως καλύτερο για τη χώρα που προσπαθούσε να στήσει. Είναι λοιπόν το μυστήριο κάθε ανθρώπου που επιλέγει κάτι άλλο από το συμφέρον του, κάτι άλλο από τον εαυτό του, και είναι ίσως το πιο διαχρονικό και το πιο άλυτο· αυτό που ξεφεύγει από κάθε ορθολογισμό. Και είναι φυσικά ένα από τα βασικά θέματα-καύσιμα της λογοτεχνίας.

– Θα μπορούσε να είχαν αλλάξει τα πράγματα για το νεοπαγές ελληνικό κράτος αν ο Καποδίστριας συνέχιζε το έργο του;Πιστεύω πως ναι. Αλλά δεν είμαι ιστορικός, ούτε πολιτικός, και δεν θέλω να μπαίνω σε ξένα χωράφια.

– Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένας άνθρωπος «ξένος» από την εποχή που γεννήθηκε;Απολύτως. Αυτό είναι κατά τη γνώμη μου ένα από τα βασικά του χαρακτηριστικά, μέρος της προσωπικής του τραγωδίας. Ως προνομιούχος Κερκυραίος αριστοκράτης απείχε, από τη στιγμή που γεννήθηκε, από την στερελλαδίτικη νοοτροπία. Ως “Έλληνας” ήταν, στην Τσαρική Αυλή, ένα εξωτικό φρούτο που αντιμετωπιζόταν με απορία έως δυσπιστία (τι σήμαινε πραγματικά εκείνη την εποχή να δηλώνεις “Έλληνας” και κυρίως τι καταλάβαιναν οι άλλοι;) Ξένος ήταν στα διεθνή συνέδρια που διαμόρφωσαν την Ευρώπη της εποχής του, ξένος ήταν για τον πανίσχυρο Μέτερνιχ που τον φοβόταν, ξένος ήταν για τους Φιλικούς τους οποίους δεν εμπιστευόταν, ξένος ήταν για τους τοπικούς κοτζαμπάσηδες και προύχοντες των οποίων τα κλειστά συμφέροντα αρνήθηκε να υπηρετήσει, όταν έφτασε εδώ.

»Φορούσε φράγκικα, απέφευγε υλικές ανέσεις, δεν χάιδευε αυτιά, δεν έκανε ρουσφέτια, εργαζόταν με τρόπο τελείως διαφορετικό από ό,τι ήξεραν όλοι. Αλλά εκεί όπου η ιστορία αποκτά κυρίως ενδιαφέρον είναι ότι, περιέργως πως, δεν ήταν “ξένος” για εκείνους που θα περίμενε κανείς ότι θα “ξένιζε” περισσότερο: τον απλό λαό. Τον εξαθλιωμένο λαό που τον εμπιστεύθηκε και τον λάτρεψε γιατί κατάλαβε ότι ο άνθρωπος με τη ρεντιγκότα δούλευε για λογαριασμό του. Το “Είμαι δικός σας, είμαι από τη φυλή σας, είς ένα μνήμα μαζί με σας θα θαφτώ”, λόγια του ίδιου του Καποδίστρια,[1] αντηχεί στα αυτιά μου ως ο βαθύτερός του ήχος: η πιο σπαρακτική του προσπάθεια να «συστηθεί», να εξηγήσει την ύπαρξή του, να λύσει το μυστήριο της προσφοράς του, έτσι ώστε ίσως κάποτε τον καταλάβουν εκείνοι για τους οποίους προσπάθησε τόσο.

– Το ενδιαφέρον στο βιβλίο είναι ότι βλέπουμε και τις αντιφάσεις του ανδρός. Δεν πρόκειται για ωραιοποιημένη βιογραφία. Τι άνθρωπος ήταν;Φυσικά και δεν πρόκειται για βιογραφία. Και μυθιστορηματικός ήρωας χωρίς αντιφάσεις δεν γίνεται -αν δεν είχε αντιφάσεις δεν θα επιχειρούσα να τον κάνω μυθιστόρημα. Μέσα λοιπόν από το μυθιστόρημα απαντώ, όχι “τι άνθρωπος ήταν”, αλλά πώς εγώ τον κατάλαβα. Ή, πιο σωστά, τον φαντάστηκα.

– Πόσο καιρό σας πήρε η έρευνα στα ιστορικά δεδομένα έως τη στιγμή που ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο;Η ιδέα προϋπήρχε πολλά χρόνια πριν, είχα διαβάσει κάποια πράγματα που με σημάδεψαν. Από τη στιγμή που το ξεκίνησα μου πήρε περίπου δυο χρόνια.

– Τι θα λέγαμε για την εποχή μεταξύ Τουρκοκρατίας και Βαυαροκρατίας;Μια σχισμή του χρόνου απίστευτης συμπύκνωσης γεγονότων και προσώπων, που μας προκαλούν τέτοια αμηχανία ώστε παραμένει αβάπτιστη, “αδέσποτη”. Έτσι κι αλλιώς οι ονομασίες σπάνια ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αλλά τα 3 χρόνια, 8 μήνες και 21 μέρες της διακυβέρνησης Καποδίστρια είναι για μένα μια πολύ σύντομη, φευγαλέα λάμψη ελπίδας που έσβησε. Θα σας πω τι μου θυμίζει: Δυο εβδομάδες μετά τη δολοφονία του Προέδρου Κέννεντι η χήρα του Τζάκι (που ήταν μανούλα στις δημόσιες σχέσεις) κάλεσε τον συγγραφέα Theodore White για να του πει (και να μεταφέρει έτσι στον κόσμο) αυτό που ήθελε να θυμούνται για τον δολοφονημένο σύζυγό της. Του ανέφερε λοιπόν τον αγαπημένο δίσκο του Προέδρου από το μιούζικαλ «Κάμελοτ»[2] και του απήγγειλε τους πιο γνωστούς στίχους:  “Don’t let it be forgot, that once there was a spot, for one brief shining moment, that was known as Camelot.” (“Ας μην ξεχαστεί ποτέ ότι υπήρξε κάποτε, για μια σύντομη λαμπερή στιγμή, ένα μέρος που το έλεγαν Κάμελοτ”). Κάπως έτσι είναι και για μένα εκείνη η σύντομη ιστορική χαραμάδα, η Ελλάδα του Κυβερνήτη.

– Τελικά, στην Ελλάδα πρέπει να πεθαίνει πάντα κάποιος για να προχωράει το… πράγμα;Πρέπει να πεθαίνει με την έννοια του να σκοτώνει κάθε επιδίωξη να είναι αρεστός. Πρέπει να σκοτώσει κάθε προσωπική φιλοδοξία και ματαιοδοξία, ούτως ώστε να μπορεί να κάνει πράγματα που μόνον αργότερα, ίσως, αναγνωριστούν.

– Θα μπορούσε να υπάρξει ένας αντίστοιχος Καποδίστριας σήμερα;Αντίστοιχος πώς; Ένας τρελός που θα εγκατέλειπε τα πάντα για να έρθει να συκοφαντηθεί και ταπεινωθεί; Ένας περίεργος που δεν θα χάιδευε τα αυτιά κανενός; Ένας ύποπτος που “ποιος ξέρει ποια κρυφά συμφέροντα υπηρετεί;”

– Υπάρχει τα τελευταία χρόνια μια έντονη τάση στην ελληνική βιβλιοπαραγωγή προς τα ιστορικά γεγονότα και τα πρόσωπα. Έχετε κάποια εξήγηση;Μάλλον ήρθε η στιγμή που μας έπιασε κι εμάς η φαγούρα να μάθουμε όσα δεν διδαχθήκαμε. Να καταλάβουμε ποιοι είμαστε. Δεν γίνεται να προχωρήσεις, σαν άτομο και σαν κοινωνία, αγνοώντας πώς έφτασες μέχρι εδώ. Η αυτογνωσία δεν έρχεται με βολικά σλόγκαν και σκηνικά με φουστανέλες. Αλλά εγώ μπορώ να μιλήσω μόνον ως μυθιστοριογράφος, και υπ’ αυτή τη σκοπιά πιστεύω πως η Ιστορία παρέχει το ωραιότερο υλικό για μυθιστορήματα (αναφέρομαι, το τονίζω, σε μυθιστορήματα, γιατί αν δεν λειτουργεί ως μυθιστόρημα ό,τι ταμπέλα κι αν κολλήσουμε δίπλα του δεν έχει σημασία). Το “ιστορικό μυθιστόρημα” είναι πολύ δημοφιλές σε πολλές άλλες χώρες, αλλά στη δική μας αντιμετωπίζεται περίεργα: ίσως σαν κατώτερης μορφής λογοτεχνία, ίσως επειδή συχνά με αυτόν τον όρο γράφονται κείμενα που δεν είναι λογοτεχνία, ή και ίσως λόγω της γενικότερης δυσπεψίας που έχουμε ως προς την Ιστορία μας.

– Γράφετε κάπου: «Κανενός Έλληνα η καρδιά δεν είναι πιο ελληνική από του Καποδίστρια». Όντως, έτσι ήταν πιστεύετε;Αυτά είναι τα λόγια του Σπυρίδωνα Τρικούπη που υπήρξε αρχικά συνεργάτης του Κυβερνήτη και κατόπιν αντίπαλός του, αλλά πάντως είχε την οξυδέρκεια και γενναιότητα να διαχωρίζει τις πολιτικές από τις θεμελιακές διαφορές τους. Εγώ δεν μπαίνω σε τέτοιους συλλογισμούς, δεν πιστεύω ότι οι καρδιές φορούν σημαίες. Από τα ιστορικά δεδομένα όμως έχω συμπεράνει ότι λίγοι εργάστηκαν με τόση συνέπεια, τόσο συστηματικά, μεθοδικά και πεισματικά, για τη γέννηση μιας ελεύθερης Ελλάδας όσο ο Καποδίστριας. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.

– Από την έρευνα και τη συγγραφή του βιβλίου έχετε καταλήξει στο συμπέρασμα αν η δολοφονία του ήταν μια ειμαρμένη από την οποία δεν μπορούσε να ξεφύγει;Ειμαρμένη; Για την πλοκή ενός μυθιστορήματος αυτό θα ήταν βολικό. Από ένα σημείο και μετά οι ενδείξεις της σχεδιασμένης δολοφονίας του ήταν πάρα πολλές, ξέρουμε ότι τις γνώριζε. Γιατί δεν έκανε πίσω; Επειδή πίστευε ότι έπρεπε να ολοκληρώσει αυτό που πίστευε ότι έπρεπε να γίνει; Επειδή ήταν πεισματάρης; Επειδή είχε κουραστεί πάρα πολύ; Επειδή υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που επιλέγουν να γράψουν το δικό τους θάνατο; Είναι η ανάγκη αυτών που αποκαλούμε “ήρωες” να γράψουν τη δική τους ιστορία, δηλαδή τη δική τους ζωή. Είναι αυτό που λέμε “Κλέα ανδρών.”

– Τα πολιτικά πάθη έχουν πληγώσει την Ελλάδα. Πιστεύετε πως θα καταφέρουμε να αρθούμε πάνω από αυτά;Το μόνο φάρμακο που υπάρχει, και δεν λέω κάτι πρωτότυπο εδώ, είναι η μόρφωση. Με την έννοια της καλλιέργειας της κριτικής σκέψης. Μόνο αν διαμορφωθεί η κριτική τους σκέψη θα μπορούν οι επόμενες γενεές να αντιμετωπίσουν την πολιτική σαν κάτι διαφορετικό από τις ποδοσφαιρικές ομάδες στις οποίες (πρέπει να) ανήκουν.

– Tι περιμένετε να βγει ως συμπέρασμα από τον εορτασμό των 200 ετών από την Επανάσταση; Ποιες είναι οι προσδοκίες σας; Φοβάστε ότι μπορεί να γίνει κι αυτό το θέμα πεδίο άγονης αντιπαράθεσης;Ναι, το φοβάμαι λίγο. Θα ήθελα να δω και να διαβάσω και να ακούσω πολλά πράγματα, αλλά όλα βασισμένα σε ανεξάρτητο νηφάλιο προβληματισμό και ιστορικά δεδομένα.

– Ζούμε σε μια εποχή κανονικότητας πια ή προτρέχουμε;Δεν ξέρω τι εννοεί ο καθένας με “κανονικότητα”. Πρέπει να προσέχουμε τις λέξεις γιατί σίγουρα δεν εννοούμε όλοι το ίδιο. Υπάρχει η καθημερινότητα με τις ανάγκες της και υπάρχουν οι ελπίδες και προσδοκίες κάθε κοινωνίας που δεν είναι πάντα ούτε υψηλές, ούτε λογικές, ούτε πραγματοποιήσιμες.

– Χρειαζόμαστε έναν οραματιστή κυβερνήτη ή ένας πρακτικό μάνατζερ; Αντιστοίχως: έναν πατερούλη ή έναν δάσκαλο;Οραματιστής κυβερνήτης και πρακτικός μάνατζερ δεν είναι έννοιες ασύμβατες. Οι όροι “πατερούλης” και “δάσκαλος” όμως νομίζω ανήκουν σε άλλες εποχές.

 [1] «Απόλογα για τον Καποδίστρια» του Γ. Τερτσέτη.

[2] Των Alan Jay Lerner και Frederick Loewe, που παιζόταν στο θέατρο από το 1960 μέχρι το 1963 με μεγάλη επιτυχία.

Το Ημερολόγιο – Αγιολόγιο της Eταιρείας Bυζαντινών Mελετών N. Πρεβέζης για το 2020 είναι αφιερωμένο στον Καθηγούμενο της Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Τατάρνης Ευρυτανίας Γέροντα Δοσίθεο Κανέλλο.

Στην καλαίσθητη έκδοση προτάσσεται Γράμμα του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, προς τον Πρόεδρο της Eταιρείας Bυζαντινών Mελετών N. Πρεβέζης κ. Ευάγγελο Κατσίμπρα, Άρχοντα Δεπουτάτο της Μ.τ.Χ.Ε.

Ο Πατριάρχης συγχαίρει και επευλογεί την έκδοση «και την εύστοχον αφιέρωσιν» του Αγιολογίου στον Ηγούμενο Δοσίθεο, τον «εραστή» της Κωνσταντινούπολης, του οποίου εξαίρει τα χαρίσματα, την προσφορά και την αφοσίωσή του στην Μητέρα Εκκλησία.

Στο Αγιολόγιο, μετά το Πατριαρχικό Γράμμα, υπάρχει ένα εκτενές αφιέρωμα στη Μονή Τατάρνης και το Γέροντα Δοσίθεο, ο οποίος συμπλήρωσε 50 χρόνια στην Ηγουμενία της Μονής. Για την ιστορία της Μονής, αλλά και την πλούσια δράση του Γέροντος Δοσιθέου γράφουν οι καθηγητές της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης πρωτοπρεσβύτερος Χρυσόστομος Νάσης και Ιωάννης Μπάκας.

Αξίζει να σημειωθεί πως το Αγιολόγιο περιέχει επίσης τα Αποστολικά και Ευαγγελικά αναγνώσματα των Κυριακών του έτους, την εικόνα του εορτάζοντος Αγίου με τον βίο του συνοπτικά καθώς και πατερικά αποφθέγματα.

Πηγή: fanarion.blogspot.com

https://eyrytixn.blogspot.com/
"Στα βόρεια του Καλεσμένου και λιγάκι ανατολικά εκεί όπου συνορεύει με το χωριό Στένωμα, μέσα σε μια προκλητική ομορφιά της φύσης, απλώνεται ήσυχα, η τοποθεσία του Σπαρτιά. Όταν το Καλεσμένο βρισκόταν στα πρώτα του βήματα, ο Σπαρτιάς αποτελούσε ένα πλουσιώτατο και πυνοκατοικημένο χωριό. Μια παλιά δόξα που σήμερα αναπαύεται.

Γνώρισε χρόνια λαμπρά ο Σπαρτιάς. Με τα ωραία του σπίτια, με τους πολλούς του ξενητεμένους, με τα πλούσια και γόνιμα χωράφια του. Οι κάτοικοι του Καλεσμένου μάς διηγούνται πως πράγματι υπήρξε μεγάλο και ωραιότατο χωριό. Τα χρόνια της ακμής του είναι μεταξύ του 1700-1810.

Στο μέρος αυτό φαίνονται σήμερα πολλά χαλάσματα. Ακόμη διακρίνεται η Εκκλησία του Αγίου Τρύφωνος. Το χωριό είχε πολλά αμπέλια και φυσικό τώρα ήταν, μιά του Εκκλησία ν' ανήκε στον προστάτη της αμπελουργίας. Σήμερα η όλη περιοχή καλλιεργείται από τους Καλεσμενιώτες και τους κατοίκους του Στενώματος.

Μια δικαιολογημένη απορία είναι τώρα, πως καταστράφηκε ο Σπαρτιάς. Και παρότι η καταστροφή του πλησιάζει τόσο χρονικά κοντά μας, δεν υπάρχουν ιστορικές πηγές, που να μας βεβαιώνουν, για την αιτία της καταστροφής του.

Η δυνατή φαντασία, φαντασία του λαού μας και πάλι θα μας δώση με τη γονιμότητα, που τη διακρίνει, την αιτία της καταστροφής του Σπαρτιά. Μα μήπως αυτή δεν είναι και η αληθινή ιστορία; Κάθε γεγονός της ζωής του ο λαός, κάθε συμβάν αφύσικο, δυνατό, καταστρεπτικό, ύστερα από την πρώτη του εξιστόρηση, το παίρνει στα χέρια του, το πλάθει με νέα υλικά, σε νέες συνθέσεις και το παραδίδει στη συνέχεια.

Αυτό είναι το μεγάλο μυστικό του λαού μας. Να διατηρή στην αιωνιότητα τα μεγάλα γεγονότα της ζωής του. Δεν χάνεται εύκολα ότι ντυθή ωραία, ότι γίνει θρύλος και τραγούδι.

Έτσι ακριβώς συνέβη και με το Σπαρτιά. Η παράδοση μάς δίνει δύο εκδοχές για την καταστροφή του. Γιατί η καταστροφή υπήρξε ριζική, γρήγορη και ολοκληρωτική.

Η μια είναι πως το χωριό καταστράφηκε από πανούκλα, που τη μετέδωσε εδώ κάποιος ξενητεμένος, που επισκέφθηκε το χωριό του, ύστερα από πολλά χρόνια. Το χωριό αυτό, όπως και πιο πάνω είπαμε είχε πολλούς στην Κων)πολη. Ένα λοιπόν από τα ξενητεμένα παιδιά του Σπαρτιά, γύρισε στο σπίτι του και έφερνε μαζί του τη φοβερή αρρώστεια. Αυτή μεταδόθηκε και ξερίζωσε όλο το χωριό. Όσοι δεν προσεβλήθησαν, έφυγαν μακρυά από τον τόπο τους, που κατήντησε το δρεπάνι της ζωής των. Οι γύρω κάτοικοι των άλλων χωριών, ούτε λόγος, να γίνεται, πως θα πήγαιναν αμέσως να κατοικήσουν εκεί.

Αυτό το γεγονός παίρνει τώρα, νέα μορφή απ' τη φαντασία του λαού μας. Ήλθε ένας ξενητεμένος Κων)πολίτης στο Σπαρτιά. Τον καλοδέχτηκαν οι χωριανοί του και ιδιαίτερα η αγκαλιά της μάννας του, που χρόνια περίμενε, να καμαρώση πλάι στο γυιό της και να χαρή. Το βράδυ λοιπόν οπού η μάννα ετοίμασε το τραπέζι, για το γυιό της, κατέβηκε στο κατώι, όπου ήσαν τα βαρέλια, να πάρη κρασί.

Εκεί λοιπόν βλέπει μια ωραία γυναίκα. Στη στιγμή ανεβαίνει επάνω και παραπονείται στο γυιό της. Γιατί παιδί μου, του λέει, δεν ανεβάζεις επάνω τη γυναίκα σου, που μας έφερες από την ξενητιά; Ντρέπεσαι τους χωριανούς σου; Εμένα; Γιατί;

Ο γυιός κατάλαβε πως η μάννα του, είδε όραμα, αφού ο ίδιος δεν είχε φέρει τίποτε μαζί του. Μα μέσα του κυκλοφορούσε η αρρώστεια. Και ο άνθρωπος αυτός είχε φέρει την καταστροφή στον τόπο του.

Ας δούμε τώρα και μια άλλη άποψη ντης καταστροφής του Σπαρτιά. Μέχρι τις περιοχές αυτές έφθαναν τ' ασκέρια του Αλή Πασά και εξουσίαζαν την περιοχή. Θέλουν να πουν πως η εξουσία τους έφθανε μέχρι το πατάμι Μέγδοβας, όπου έφθαναν και τα σύνορα του Σπαρτιά. 

Ο Σπαρτιάς σαν κεφαλοχώρι της εποχής εκείνης προκαλούσε την έχθρα και τη βουλημία των Τουρκοαλβανών. Περισσότερο δε γιατί οι Σπαρτιανοί δεν ήθελαν να υποταχθούν σ' αυτούς και συμπαθούσαν πιο πολύ το επίσημο Τουρκικό κράτος και το Σουλτάνο.

Οι Τουρκοαλβανοί του Αλή Πασά έκαμαν πολλές επιδρομές κατά του χωριού και γνώρισε πολλές καταστροφές ο Σπαρτιάς. Οι Σπαρτιανοί βλέποντας πως δεν είχαν ησυχία από αυτούς, εζήτησαν τη βοήθεια του Σουλτάνου. Εκείνος τότε για μεγαλύτερη ασφάλεια τούς πήρε όλους από το Σπαρτιά και τους μετέφερε στα προάστια της Κωνσταντινούπολης, όπου και έζησαν οι Σπαρτιανοί. Λένε ακόμη πως υπήρχε εκεί για πολλά χρόνια ο συνοικισμός Σπαρτιάς στην Κων)πολη.

Οι κάτοικοι διηγούνται σήμερα και κάτι άλλο για το Σπαρτιά. Από το Σπαρτιά μάς λένε έχει περάσει και ο Κοσμάς ο Αιτωλός. Μόλις οι Σπαρτιανοί επληροφορήθησαν τον ερχομό του Κοσμά, έτρεξαν σύσσωμοι να τον υποδεχθούν. Δεν πήγε όμως ο άρχοντας του Σπαρτιά Μετεβελής, στο όνομα του οποίου υπάρχει σήμερα και τοποθεσία, για να υποδεχθή και καλωσορίσει τον Άγιο.

Τότε ο Κοσμάς έστειλε να τον φωνάξουν. Σαν ήλθε, του είπε. Κρίμα Μετεβελή και έχω να σου αναγγείλω ένα δυσάρεστο για το χωριό σου. Όλοι άλλαξαν όψι. Είχαν ακούσει τόσα για τον Άγιο άνθρωπο ετούτο, και ήξεραν πως ήτο αλάθευτος στις προφητείες του. Και ο Κοσμάς συνέχισε. Ύστερα από λίγα χρόνια στον τόπο αυτό θα λαλούν κουκουβάγιες. Μ' αυτά τα λόγια επροφήτευσε ο Κοσμάς τη μελλούμενη καταστροφή του χωριού.

Σήμερα τα κτήματα του Σπαρτιά τα καλλιεργούν οι Καλεσμενιώτες και οι κάτοικοι του Στενώματος. Το χωριό Σπαρτιάς δίδει πάλι ζωή σ' αυτούς και ζη στις καρδιές τους και στη σκέψη τους." 

(Το παραπάνω κείμενο ιχνηλατήσαμε από ένα παλιό βιβλιαράκι μισού και πλέον αιώνα, το οποίο κοσμεί την προσωπική μας βιβλιοθήκη, με συγγραφέα το δάσκαλο Παναγιώτη Γ. Παππά και τίτλο: "Το Καλεσμένο Ευρυτανίας. Η φύση - οι άνθρωποι - η προσπάθεια", χαρτογραφικαί βιβλιοδετικαί εργασίαι, Αγρίνιο 1965

Με μια διαδραστική ξενάγηση στο KIΠΕ, το νέο μουσείο που λειτουργεί στο Καρπενήσι.

Ένα ζευγάρι τουριστών απαθανατίζει στις κάμερές του την εντυπωσιακή όψη του πέτρινου κτιρίου. «Αναπτύχθηκε με κύριο στόχο να ενταχθεί αρμονικά στο γεωφυσικό περιβάλλον, με σεβασμό στην ιστορική σημασία των βουνών και των ποταμών της περιοχής», ψιθυρίζει δίπλα μου η Ηλιάνα Ζιώγα, η οποία μαζί με τον Αθανάσιο Αθανασιά έχουν αναλάβει την ξενάγησή μου στο Κέντρο Ιστορίας Πολιτισμού Ευρυτανίας, που περικλείει εντός του όλη την ιστορία της Στερεάς Ελλάδας. Οι δυο τους, μουσειολόγος και πολιτικός μηχανικός αντίστοιχα, ανέλαβαν τον μουσειολογικό-μουσειογραφικό σχεδιασμό του νέου χώρου πολιτισμού, που συμπληρώνει επτά μήνες ζωής και ξεχώρισε από την πρώτη στιγμή για τη σύγχρονη προσέγγισή του και τις άρτιες εκθέσεις που παρουσιάζει.

Η γη των αρχαίων Ευρυτάνων

«Το Κέντρο Ιστορίας Πολιτισμού Ευρυτανίας, έργο της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, επιτελεί τρεις βασικούς σκοπούς. Αρχικά παρουσιάζει με καινοτόμο και βιωματικό τρόπο την ιστορία και τον πολιτισμό της Ευρυτανίας, τόσο στον επισκέπτη όσο και στον κάτοικο της περιοχής. Επιπλέον, ως το κεντρικό μουσείο της Ευρυτανίας, λειτουργεί σαν προπομπός και για τα υπόλοιπα πολιτιστικά ιδρύματα της περιοχής. Τέλος, σχεδιάζει και υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα, δίνοντας τη δυνατότητα σε μαθητές και ενήλικες να εξερευνήσουν την ιστορία σε ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η δημιουργία του βασίστηκε στα κριτήρια της βιωματικής προσέγγισης, της σύγχρονης μουσειολογικής θεωρίας του edutainment (εκπαίδευση σε συνδυασμό με ψυχαγωγία) και της ανανεωσιμότητας του περιβάλλοντος», τονίζει η Ηλιάνα.

Ο επισκέπτης του ΚΙΠΕ έχει τη δυνατότητα να επισκεφτεί έξι διαφορετικές αίθουσες. Οι πρώτες τρεις φιλοξενούν τη μόνιμη και περιοδική έκθεση του μουσείου. «Στις αίθουσες μόνιμης έκθεσης παρουσιάζεται η γη των αρχαίων Ευρυτάνων, με σημαντικές πληροφορίες για την ανασκαφική δραστηριότητα της περιοχής. Εκεί ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει την ιστορική διαδρομή της περιοχής μέσα από τα ομοιώματα των σημαντικότερων εκθεμάτων που βρίσκονται σε σπουδαία μουσεία της Ελλάδας και του εξωτερικού, ενώ μέσω σπουδαίων ιστορικών σταθμών η περιήγηση συνεχίζεται στα βυζαντινά, μεταβυζαντινά και νεότερα χρόνια της Ευρυτανίας. Αυτή τη στιγμή, η μόνιμη συλλογή του μουσείου είναι «Οι θησαυροί της Ευρυτανίας» και αποτελείται από ομοιώματα αρχαιολογικών ευρημάτων, αρχειακά έγγραφα, αντικείμενα, αλλά και εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας που μεταφέρουν τον επισκέπτη σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα της περιοχής, ενώ η περιοδική έκθεση αφορά «Τα γεφύρια της Ευρυτανίας» και περιλαμβάνει ομοιώματα από τα σημαντικότερα πέτρινα τοξωτά γεφύρια που δημιουργήθηκαν πέτρα πέτρα», συνεχίζει η Ηλιάνα.

Ο επισκέπτης στο πλευρό του πρωτομάστορα

Στις υπόλοιπες τρεις αίθουσες, η ιστορία συναντά την τεχνολογία, με τις σύγχρονες ψηφιακές παραγωγές να κλέβουν τις εντυπώσεις τους πρώτους μήνες λειτουργίας του μουσείου. «Το ΚΙΠΕ αποτελεί ένα πρότυπο σύγχρονο μουσείο, το οποίο χρησιμοποιεί την τεχνολογία και δημιουργεί μια νέα δυναμική σχέση με τον επισκέπτη, ο οποίος μπορεί να ενεργοποιήσει με την αφή του τις οθόνες διαδραστικών επιφανειών που βρίσκονται στις αίθουσες του μουσείου και να λάβει με τρόπο εύληπτο όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα ιστορικά γεγονότα της περιοχής.

Παράλληλα, σε ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες, έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει ταινία εικονικής πραγματικότητας (virtual reality), αλλά και ταινίες επαυξημένης πραγματικότητας (augmented reality) τελευταίας τεχνολογίας, που τον μεταφέρουν με τρόπο εντυπωσιακό σε μέρη που έχουν εξαφανιστεί εδώ και δεκάδες ή εκατοντάδες χρόνια. Επίσης, ο επισκέπτης παρακολουθεί μια παραγωγή επαυξημένης πραγματικότητας VR, που του επιτρέπει να “ταξιδέψει” στη λίμνη των Κρεμαστών και να επισκεφτεί με βαθυσκάφος τον ναό», επισημαίνει ο Αθανάσιος και στέκεται στις εικόνες εντός του μουσείου, που του έχουν κάνει, μέχρι στιγμής, τη μεγαλύτερη εντύπωση. «Δεν θα ξεχάσω μια κυρία περίπου 80 ετών που επισκεπτόταν τον συγκεκριμένο ναό όταν ήταν νέα και ήρθε να ζήσει την εμπειρία του VR για να τον θυμηθεί. Για να θυμηθεί τα παιδικά της χρόνια. Όταν μάλιστα μπήκε στον ναό με το VR, έκανε τον σταυρό της. Λες και τον επισκεπτόταν κανονικά. Φοβερή εικόνα. Όπως και η ουρά που σχηματίζει το κοινό για να συμμετάσχει στην 3D παραγωγή που έχουμε φτιάξει για το χτίσιμο των γεφυριών, όπου ο επισκέπτης στέκεται (εικονικά) στο πλευρό του πρωτομάστορα και “χτίζει” το παλιότερο γεφύρι της Ευρυτανίας, το “Γεφύρι του Μανώλη”».

Μέσα στους επτά μήνες λειτουργίας του, το μουσείο έχει δεχτεί περισσότερους από πέντε χιλιάδες επισκέπτες, με τις ροές των εκδρομέων να πολλαπλασιάζονται κάθε μήνα. «Το μουσείο έχει αγαπηθεί από τον κόσμο, με τους επισκέπτες να παροτρύνουν φίλους και συγγενείς να ζήσουν και αυτοί την ξεχωριστή εμπειρία που προσφέρει. Αυτός, άλλωστε, είναι και ο μεγάλος στόχος του: να μετατραπεί σε τόπο συνάντησης και δημιουργίας και σε έναν χώρο πολυδιάστατο, ζωντανό, που προωθεί την εκπαίδευση, την έρευνα, αλλά και τον διάλογο της τοπικής κοινωνίας και των επισκεπτών μέσω της προβολής και της ανάδειξης της τοπικής ιστορίας. Το μελλοντικό του στοίχημα, μάλιστα, είναι να ενώσει όλους τους πολιτιστικούς οργανισμούς, συλλόγους και ανθρώπους που αγαπούν την ιστορία του τόπου για την ακόμα μεγαλύτερη ανάδειξή του», καταλήγει η Ηλιάνα.

kathimerini.gr

Καταχωνιασμένο σε κάποιο ράφι της βιβλιοθήκης του πατρικού μας σπιτιού, κιτρινισμένο από τον καιρό, καρτερούσε κι αυτό με στωικότητα "το πλήρωμα του χρόνου" για... τη δική του ιχνηλασία! Πρόκειται για το ολόδροσο βιβλίο του αείμνηστου Ευρυτάνα λογοτέχνη Δημοσθένη Γ. Γούλα με τίτλο: "Οι χωριανοί μου" (εκδ. Στέφανος Δ. Βασιλόπουλος, Αθήνα 1978) το οποίο αποτελεί ανατύπωση, με μικρές προσθήκες, τής πρώτης έκδοσης του 1953 που είχε σημειώσει λαμπρή επιτυχία! Στις σελίδες του ο Δημοσθένης Γούλας παρουσιάζει διάφορους χαρακτηριστικούς τύπους της εποχής του (π.χ. παπά, δάσκαλο, χωροφύλακα, μυλωνά, χτίστη, δικολάβο, βουλευτή, ζωοκλέφτη κλπ). Τριάντα μοναδικά ηθογραφικά πορτραίτα με μία απίστευτα γλαφυρή γραφή που εν πολλοίς θυμίζει Στέφανο Γρανίτσα.

Το εν λόγω βιβλίο προλόγιζε ο σπουδαίος Ρήγας Γκόλφης, ενώ το είχαν εγκωμιάσει και οι: Γιάννης Σκαρίμπας, Ν. Βρεττάκος, Φώτης Κόντογλου, Μπάμπης Κλάρας (αδερφός του Άρη Βελουχιώτη), Δημήτρης Σταμέλος, καθώς και πολλοί ακόμη διακεκριμένοι άνθρωποι των γραμμάτων!

Ο Δημοσθένης Γούλας (1916-1990) ξεκίνησε φτωχό ορφανό παιδί από το χωριό του τη Γρανίτσα Ευρυτανίας, ιδιαίτερη πατρίδα των Ζαχαρία Παπαντωνίου και Στέφανου Γρανίτσα. Με βαρύ βιογραφικό ανωτάτων σπουδών στην Ελλάδα και υποτροφίες στο εξωτερικό, σταδιοδρόμησε σε υψηλές θέσεις της δημόσιας διοίκησης. Δεν ξέχασε όμως ποτέ το χωριό του που υπεραγαπούσε και μάλιστα δραστηριοποιούνταν επί μακρόν στα κοινά ως συνιδρυτής της Αδελφότητας Γρανιτσιωτών. Παρουσίασε σημαντικό συγγραφικό έργο στο οποίο θα αναφερθούμε αναλυτικότερα μελλοντικά.  

Το blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης" σάς παρουσιάζει σήμερα ένα κεφάλαιο από το προαναφερθέν βιβλίο (συλλεκτικό πλέον) που αναφέρεται σε έναν γνωστό καθεστωτικό και... αειθαλή τύπο, τον κομματάρχη!!! Κάθε σύγκριση με το σήμερα είναι μάλλον παρωχημένη (;)

Σας αφήνουμε να το απολαύσετε (διατηρήθηκε η ορθογραφία του πρωτοτύπου): 

====================

Ο ΚΟΜΜΑΤΑΡΧΗΣ

Είναι η μεγαλύτερη πληγή των χωρικών. Ο άνθρωπος που τα εκμεταλλεύεται όλα: Τη φτώχεια, τον εγωισμό, την αμάθεια. Οι καλοκάγαθοι χωρικοί τον κοιτάν μ' αληθινό δέος. Παραμερίζουν για να περάσει. Σηκώνονται για να κάτσει. Ο λόγος του είναι δόγμα. Δεν επιδέχεται αντίρρηση. Παλιότερα είχαν πιότερη πέραση. Ήταν οι ουσιαστικοί εξουσιαστές της τύχης των χωριών. Και μαζί με τους χωρικούς, ένιωθαν δέος κι οι κρατικοί υπάλληλοι. Ο ειρηνοδίκης, ο σταθμάρχης της χωροφυλακής, ο δάσκαλος. Γιατί μπορεί να κάπνιζε του κομματάρχη να τηλεγραφήσει στην πρωτεύουσα και να τα μαζέψει ο δύσμοιρος για την άλλη γωνιά της Επικράτειας. Τα τηλεγραφήματα και τα γράμματα προς την Αθήνα πήγαιναν κι έρχονταν σαν τις σαΐτες του αργαλειού. 

Σήμερα ακόμα διατηρούν ένα ελάχιστο της παλιάς τους αίγλης, αλλά πέσαν και λιγόστεψαν πια τα τζάκια. Και κατά συνέπεια κι οι τρουβάδες με τα πεσκέσια είναι τώρα αναιμικοί και σπάνιοι. 

Θα τους συναντήσουμε ξανά, αλλά κάπου αλλού: Προέδρους στις κοινότητες ή στις επιτροπές διανομών. Δεν είναι δα και μυστικό πως όσο βαρύτερος ο τρουβάς, τόσο εγκαρδιώτερο το καλωσόρισμα. Γιατί ο κομματάρχης έχει επιρροή σε μια σειρά από χωριά. Αφήνω βέβαια τους κομματαρχίσκους των χωριών πούχουν κι αυτοί τουπέ κάμποσων Μέττερνιχ, ωστόσο όμως λιγότερη δύναμη και κάμουν κακό.

Οι κομματάρχες. Οι αιτίες τόσων κακών. Χωρισμένα τα χωριά, ανάλογα με τον αφέντη που προσκυνούν. Κι αλωνίζουν σαν έρθουν στα πράματα οι μισοί για να καρτερούν κι οι άλλοι μισοί τη σειρά τους. Κι είναι στο σημείο αυτό αξιέπαινοι, γιατί αναμένουν με αισιοδοξία και καρτερία τη σειρά τους.

Για τους ισχυρούς αυτούς της ημέρας, επιτρέπεται να ξεχερσώνουν κόβοντας ελάτια, νάναι διαιτητές των διαφορών και να κάνουν οποιαδήποτε πράξη νόμιμη ή παράνομη.

Οι κακές γλώσσες λένε πως οι κομματάρχες υπόθαλπαν κιόλας κλέφτες και ληστές. Κι είναι χαρακτηριστικό πως τα σπίτια τους έχουν και τη λεγόμενη... πίσω πόρτα, για κάτι νυχτερινές επισκέψεις τόσο προσοδοφόρες.

Λέει κανένας πως αυτοί οι άνθρωποι δεν πόνεσαν για τις ανάγκες και δεν έζησαν τα όνειρα του τόπου τους. Μην πιστέψετε πως χρησιμοποίησαν ποτέ τη δύναμή τους να φροντίσουν για την υγεία του χωριού, για δρόμους, για γιοφύρια κλπ.

Ήθελαν τον κόσμο αγράμματο στο βούρκο της αμάθειας. Γιατί εκεί μπορούσαν να αναπνέουν ελεύθερα. Όπως η νυχτερίδα στο σκοτάδι των ερειπίων. Κι είναι σωστά τα λόγια του κομματάρχη που του ζήταγαν να μεσολαβήσει για το χτίσιμο ενός σχολείου, κι αυτός απαντούσε:

-Μην το ζητάτ' αυτό. Είναι σαν να μου λέτε να σκάψω το λάκκο μου...

Λόγια γιομάτα κυνική ειλικρίνεια.

Το πόσο είναι προσκολλημένοι οι χωρικοί μας στους κομματάρχες, τόνοιωσα συζητώντας κάποτε μ' ένα Λεπιανίτη.

-Ποιόν ψήφιζες; 

-Που να ξέρου. Όποιον ψήφι'ζι ου Βασίλ'ς τ' παππά. Αυτός μούδωνε το ψηφοδέλτιου στου φάκιλλου... (εννοούσε τον κομματάρχη του χωριού).

Άλλοι χωρικοί γυρνόφερναν με τον αέρα. Πήγαιναν πάντα με τους ισχυρούς. 'Ελλειψη πολιτικής συνείδησης θα πήτε. Αυτοί όμως λένε:

-Πάρ' τούν έναν, χτύπα τούν άλλουν. Ορέ να κάνου τ' δ 'λειά μ'  μια βουλά...

Άς πουμε τώρα και μια ιστοριούλα. Όχι τόσο για να γελάσουμε, όσο για να σκεφτούμε το χωρικό που, κατ' εξαίρεση βέβαια, ανταποδίδει κι αυτός τα ίδια στους εκλεκτούς του.

Γίνονταν εκλογές δημοτικές στη Γρανίτσα. Τότε που ήταν κάθε 10-15 χωριά κι ένα δημαρχείο. Τα σπίτια των δυό υποψηφίων ήταν τόνα κάτω απ' τ΄ άλλο. Ένας χωριανός μου, νομίζοντας πως θα κέρδιζε ο Γρανίτσας, πήγε μ' εκείνον. Γύριζε στη σούβλα τ' αρνιά, γλεντοκόπαγε κι έτρωγε στο σπίτι του δυο-τρείς μέρες μαζί μ΄ένα σωρό άλλους. 

Ήρθε η μέρα των εκλογών και βγήκαν κατά τη νύχτα τ' αποτελέσματα. Ο φίλος μας μούδιασε. Πετάει ένα κοψίδι κρέας που κράταγε στα χέρια του και πηδά κάτου στο σπίτι του Μηλιά που κέρδισε, φωνάζοντας δυνατά κι ενώ τα χνώτα του μύριζαν Γρανιτσέικο κρασί:

-Το πήραμε μωρέ το πήραμε. (Εννοούσε το Δημαρχείο).

Και δόστου αγκαλιές τον καινούργιο Δήμαρχο. Θα χαίρονταν βλέπετε μαζί του την εξουσία τέσσερα χρόνια.

Από τότες έμεινε κλασικό για τους... παπατζήδες αυτό: "το πήραμε μωρέ το πήραμε".

Τα τρικούβερτα γλέντια ήταν συνήθεια προεκλογική για όλους και μετεκλογική για έναν. Ένας Ευρυτάνας πολιτικός, για τους αντιπάλους του, έλεγε χαρακτηριστικά:

-Αφήστε τα βιολιά να βαράνε στον πέρα μαχαλά και να πανηγυρίζουν οι αντίπαλοί μου. Την Κυριακή το βράδι θα τα πάρω εγώ και θα τάχω για τέσσερα χρόνια.

Με περηφάνεια κάποτε μου διηγούνταν ένας συμπατριώτης μου κομματάρχης πως ο αρχηγός του στην Αθήνα τον συνέστησε σε μεγάλα πρόσωπα ως τον "κράτιστον των κομματαρχών του εις την Επαρχίαν".

Αυτοί είναι οι κομματάρχες. Οι άνθρωποι που υπόσχονται πολλά και δεν εκτελούν τίποτα, όπως έλεγε ο μακαρίτης ο Λουκόπουλος.

Χάνουν όμως, σιγά-σιγά την επιρροή τους. Η αίγλη τους όλο βασιλεύει και εξαφανίζεται, ενώ οι χωρικοί μας αποχτούνε πιότερη πίστη στον ευατό τους.

Ωστόσο όμως αυτοί μένουν οι ίδιοι: Τετραπέρατοι όπως είναι, εννοούν να κρατήσουν τα σκήπτρα όσο μπορούν, ως τα τελευταία τους. 

agrinionews.gr

Του Λίνου Υφαντή,

Μια ξεχασμένη ιστορία που αποσιωπήθηκε σχετικά από τον τύπο της εποχής ήταν τα αιματηρά επεισόδια του 1963 στο Φράγμα Κρεμαστών. Πρωταγωνιστές ήταν οι κάτοικοι 5 χωριών ( Τριπόταμος, Αλευράδα, Τρίκλινο, Σίδερα και Άγιος Βασίλειος). Το υπό ανέγερση φράγμα θα δημιουργούσε σύντομα την σημερινή τεχνητή λίμνη Κρεμαστών και θα εξανάγκαζε πολλούς από αυτούς να εγκαταλείψουν τις εστίες τους.

Πράγματι λοιπόν την 11-6-1963 και ώρα 12:00 οργανώθηκε συλλαλητήριο στην τοποθεσία Τσαγκαράκι Τριπόταμου με τη συμμετοχή 800 ατόμων σύμφωνα με  το Reuters. (σ.σ. Το διεθνές πρακτορείο αναφέρονταν σε «αγρότες» που συγκρούστηκαν με την αστυνομία. Η έκθεση του ΑΤ Αγίου Βλασίου κατέβαζε το πλήθος σε 500.  Το πλήθος ζητούσε να ικανοποιηθούν οι αποζημιώσεις που θα έδινε η ΔΕΗ για την απώλεια των περιουσιών τους, που θα καλύπτονταν από τα νερά της τεχνητής λίμνης.

Πράγματι στις 16:00 το απόγευμα της ίδιας ημέρας εισέβαλαν στο εργοτάξιο του φράγματος και στη σήραγγα της εκτροπής του ποταμού Αχελώου με αποτέλεσμα να σταματήσουν οι εργασίες. Η αστυνομική δύναμη που υπήρχε δεν μπόρεσε να τους συγκρατήσει με αποτέλεσμα να κληθούν ενισχύσεις. Ακολούθησαν αιματηρά επεισόδια που είχαν ως αποτέλεσμα τον σοβαρό τραυματισμό 12 αστυνομικών και δεκάδων διαδηλωτών. Tελικά οι διαδηλωτές εκδιώχθηκαν από το εργοτάξιο ενώ έγιναν και πολλές συλλήψεις. Τα γενικευμένα αυτά επεισόδια έχουν γενικά ξεχαστεί και αποτελούν καταγραφή της άλλης αθεατή όψης των υδροηλεκτρικών έργων. Σε αυτή καταγράφεται η τραυματική εμπειρία των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, η αγωνία τους για τις αποζημιώσεις και η προσπάθεια προσαρμογής τους στις νέες τους εστίες, ιδίως στο Αγρίνιο και την πρωτεύουσα.

Πηγές:

Δημήτριος Μακρής, πρώην διοικητής ΑΤ Αγίου Βλασίου, Ιστορία Αστυνομίας Αγίου Βλασίου,εφημερίδα Αχελώος, Ιανουάριος-Μάρτιος 2006.

The Glasgow Heraldn, Greek farmers and Police Clash, 22 July 1963, page 7.

Βίντεο από το φράγμα Κρεμαστών του Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου.